ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΣΤΗΝ ΤΟΥΝΓΚΟΥΣΚΑ ΤΟ 1908;
Δεκάδες βιβλία έχουν γραφεί και πολλές συναρπαστικές θεωρίες έχουν διατυπωθεί στα 117 χρόνια που πέρασαν από τότε που “κάτι” εξερράγη πάνω από τη Σιβηρία, προκαλώντας φαινόμενα παρόμοια με εκείνα μιας πυρηνικής έκρηξης. Τελικά τι έφερε τον όλεθρο στη σιβηριανή ταϊγκά;
Κείμενο του Θανάση Βέμπου: Αναδημοσίευση κατόπιν σχετικής άδειας
Το πρωινό της 30ης Ιουνίου 1908, μια πύρινη σφαίρα εμφανίστηκε στον ουρανό της Σιβηρίας και εξερράγη πάνω από το απέραντο δάσος της ταϊγκά. Η έκρηξη ήταν δυο χιλιάδες φορές ισχυρότερη από εκείνη που θα ερήμωνε τη Χιροσίμα μετά από μερικές δεκαετίες. Η περιοχή ήταν ουσιαστικά ακατοίκητη. Μόνο απομονωμένοι οικισμοί ντόπιων κυνηγών και βοσκών βρίσκονταν σκορπισμένοι στις απέραντες και αφιλόξενες εκτάσεις της Γιακουτίας. Το μυστηριώδες αντικείμενο εξερράγη με τρομακτική ισχύ, ισοπεδώνοντας μια έκταση με εμβαδόν ίσο με εκείνο της Αττικής. Οι δονήσεις από την έκρηξη, έκαναν ξύλινα τραπέζια να τρέμουν, 800 χιλιόμετρα από το επίκεντρο της καταστροφής. Σεισμογράφοι στην Αγία Πετρούπολη, 4.000 χλμ μακρύτερα, κατέγραψαν τη δόνηση, καθώς επίσης και πιο απομακρυσμένοι σεισμογραφικοί σταθμοί στην Ευρώπη.
Οι τηλεπικοινωνίες της εποχής ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτες και η είδηση της έκρηξης δεν έφτασε πολύ μακριά από το σημείο στο οποίο σημειώθηκε η τελευταία. Όμως, ασυνήθιστα ζωηρόχρωμα ηλιοβασιλέματα και νυχτερινά φωτεινά συννεφα τράβηξαν την προσοχή των μετεωρολόγων και των αστρονόμων στη δυτική Ευρώπη, τη Σκανδιναβία, τη Ρωσία και τη δυτική Σιβηρία. Το αποκορύφωμα ήταν το ηλιοβασίλεμα της 30ης Ιουνίου, μολονότι τα ασυνήθιστα καιρικά φαινόμενα εξακολούθησαν να παρατηρούνται επί πολλές βδομάδες αργότερα. Οι επιστήμονες απέδωσαν -λανθασμένα- τα εντυπωσιακά φαινόμενα σε ηλεκτρικές καταιγίδες στην ατμόσφαιρα οι οποίες υποτίθεται πως προκλήθηκαν από την αυξημένη ηλιακή δράση. Αλλωστε παρόμοια φαινόμενα είχαν παρατηρηθεί και μετά την έκρηξη του ηφαίστειου Κρακατόα στην Ιάβα, το 1883.
Τα φαινόμενα ήταν εντονότερα στην ανατολική Σιβηρία και στην κεντρική Ασία. Το βράδυ ο ουρανός ήταν αρκετά λαμπρός ώστε να είναι δυνατή η ανάγνωση εφημερίδας! Κόκκοι σκόνης σκεπασμένοι με πάγο, αιωρούνταν σε ύψος 40-70 χλμ δημιουργώντας φωτεινά σύννεφα. Στις ΗΠΑ παρατηρήθηκε μείωση της διαφάνειας της ατμόσφαιρας του πλανήτη, ενώ διαταραχές στο μαγνητικό πεδίο αναφέρθηκαν από το Ιρκούτσκ, 900 χλμ νοτιοανατολικά από το επίκεντρο της έκρηξης.
Ποιά ήταν η αιτία της έκρηξης; Ενας τεράστιος μετεωρίτης, όπως είχε αρχικά υποτεθεί; Ενας μικρός αστεροειδής; Μια κομητική κεφαλή; Τα μετέπειτα χρόνια διατυπώθηκαν και πιο ανορθόδοξες θεωρίες, όπως η πτώση μετεωρίτη από αντιϋλη, η πτώση μαύρης τρύπας που διαπέρασε τη Γη για να βγει στους αντίποδες, ή η έκρηξη ενός εξωγήινου διαστημοπλοίου πάνω από την σιβηριανή ταϊγκά…
Ανεξάρτητα από την πραγματική αιτία, σήμερα οι επιστήμονες δίνουν μεγάλη σημασία στην έκρηξη για έναν απλό λόγο: Μια τέτοια καταστροφή θα μπορούσε να συμβεί οποτεδήποτε και οπουδήποτε. Ισως αύριο, ίσως και σε χίλια χρόνια. Ομως είναι στατιστικά βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα συμβεί. Και τότε ίσως να μην είμαστε τόσο τυχεροί. Το αντικείμενο του 1908, αν έπεφτε στη Γη τέσσερεις μόνο ώρες αργοτερα θα αφάνιζε την πόλη της Αγίας Πετρούπολης. Και αν έπεφτε μόνομερικές δεκαετίες αργότερα, θα μπορούσε να εκληφθεί ως πυρηνικό πρώτο πλήγμα εναντίον της ΕΣΣΔ. Και τότε οι επιπτώσεις θα μπορούσε να είναι πραγματικά τραγικές για την ανθρωπότητα…
Πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια, μια παρόμοια πτώση κοσμικού αντικειμένου ίσως να υπήρξε η αιτία για τον αφανισμό των δεινοσαύρων. Μια παρόμοια πτώση στο άμεσο μέλλον, ίσως υπάρξει η αιτία για τον αφανισμό του ανθρώπινου πολιτισμού.
¦ “ΕΔΩ ΕΠΕΣΕ Ο ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΚΑΙ Η ΒΡΟΝΤΗ” ¦
Η Σιβηρία είναι μια αραιοκατοικημένη και αφιλόξενη περιοχή. Οι ακραίες μετεωρολογικές συνθήκες είναι το βασικό πρόβλημα όχι μόνο για την αξιοποίηση των φυσικών πόρων της, αλλά ακόμα και για ένα απλό ταξίδι εκεί. Εννοείται βέβαια, πως σχεδόν ενενήντα χρόνια πριν, η πρόσβαση ήταν ακόμη δυσκολότερη. Ετσι, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι κανείς δεν συνέδεσε τα περίεργα ατμοσφαιρικά και γεωλογικά φαινόμενα της 30ης Ιουνίου 1908 με την έκρηξη στην Τουνγκούσκα της Σιβηρίας. Πέρα από την περιοχή, το γεγονός παρέμεινεουσιαστικά άγνωστο για διάστημα μεγαλύτερο από μια δεκαετία.
Είναι ελάχιστα γνωστό ότι η πρώτη “αποστολή” στην τοποθεσία, πραγματοποιήθηκε το 1910 από έναν εύπορο Ρώσο έμπορο ονόματι Σουσντάλεφ που προσπάθησε να εκμεταλλευτεί εμπορικά το γεγονός. Επιθυμούσε να διαβεβαιωθεί ότι κανείς άλλος δεν θα πλησίαζε την περιοχή, ούτως ώστε να αποκομίσει μεγάλα κέρδη από το εμπόριο γούνας. Οδηγός του Σουσντάλεφ ήταν κάποιος Ιβάν Αξένωφ, που όχι μόνο ήταν αυτόπτης μάρτυς της έκρηξης αλλά είχε μείνει και αναίσθητος από το σοκ. Ο Αξένωφ οδήγησε τον Σουσντάλεφ και μια ετερόκλητη ομήγυρη από κυνηγούς και σαμάνους (μάγους-γιατρούς των φυλών της Σιβηρίας) σε μια λίμνη όπου υποτίθεται ότι είχε πέσει η “ουράνια φωτιά”. Εκεί ο Σουσντάλεφ έστησε ένα πάσσαλο ανακηρύσσοντας το έδαφος ιερό. Το γεγονός επισημοποιήθηκε από τους σαμάνους που έψαλαν τελετουργικούς ύμνους. Οπως και να έχει το πράγμα, ο Σουσντάλεφ θα πρέπει να ήταν ο πρώτος ξένος που είδε τουλάχιστον την εξωτερική περίμετρο της περιοχής της καταστροφής.
Η πρώτη επιστημονική αποστολή στάλθηκε στην Τουνγκούσκα το 1921 με επικεφαλής τον Λεονίντ Κούλικ, ερευνητή του Ορυκτολογικού Ινστιτούτου της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών. Ο Κούλικ ανακάλυψε τυχαία το γεγονός της έκρηξης, ξεφυλλίζοντας ένα ημερολόγιο του 1910 και ανακαλύπτοντας ένα άρθρο του περιοδικού “Σιβηριανή Ζωή” του 1908. Το άρθρο συμπεριλάμβανε περιγραφές αυτοπτών για την “πύρινη σφαίρα” που έπεσε στην Τουνγκούσκα. Ο Κούλικ διασταύρωσε τις πληροφορίες αλλά αρχικά συνάντησε τη άρνηση των ανωτέρων κλιμακίων. Λέγεται ότι ο Κούλικ κατάφερε να πείσει τα ανώτερα κλιμάκια να αλλάξουν γνώμη, δελεάζοντάς τους με την τεράστια ποσότητα μετεωρικού σιδήρου που θα υπήρχε στο υπέδαφος -και η οποία θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύτιμη για την ανάπτυξη της νεοσύστατης σοβιετικής βιομηχανίας. Ετσι το Σεπτέμβριο του 1921 ο Κούλικ ξεκίνησε με την ομάδα του σιδηροδρομικώς για τη Σιβηρία.
Ομως αποδείχθηκε ότι η αποστολή Κούλικ δεν ήταν καλά εξοπλισμένη για να ερευνήσει σωστά μια περιοχή που απείχε 700 χλμ από την κοντινότερη σιδηροδρομική γραμμή. Η σιβηριανή ταϊγκά είναι απίστευτα ψυχρή το χειμώνα ενώ το καλοκαίρι μεταβάλεται σε επικίνδυνο έλος. Ετσι η αποστολή περιορίσθηκε μόνο στο να συλλέξει αναφορές αυτοπτών -μολονότι είχαν περάσει 13 χρόνια από το συμβάν. Η Ακαδημία όρισε τον Κούλικ επικεφαλής μιας δεύτερης αποστολής, η οποία ξεκίνησε το Φεβρουάριο του 1927. Ο Κούλικ βρήκε σαν οδηγό κάποιον Ιλια Ποτάποβιτς Πετρώφ, ο οποίος ήξερε πού ακριβώς βρισκόταν η περιοχή της έκρηξης. Ομως ο Πετρώφ ήταν απρόθυμος να βοηθήσει. Ο Κούλικ τον έπεισε δίνοντάς του δυο σακκιά αλεύρι, κεραμίδια και τούβλα για το σπίτι του, και κάμποσα τόπια ύφασμα! Δυο μήνες αργότερα η ομάδα διάσχισε τα τελευταία 100 χιλιόμετρα της ταϊγκά, αντιμετωπίζοντας τα έλη και τα τρομερά σιβηριανά κουνούπια, έφθασε επιτέλους στα νότια όρια της ερημωμένης από τη σύγκρουση περιοχής. Ο Κούλικέμεινε άναυδος από το θέαμα των πεσμένων δέντρων που έπιαναν ολόκληρο τον ορίζοντα. Μόνο τότε συνειδητοποίησε το μέγεθος της έκρηξης. Ο Πετρώφ είπε απλά: “Εδώ έπεσε ο κεραυνός και η βροντή”. Αλλά να πώς περιγράφει ο ίδιος ο Κούλικ το θέαμα:
“Ακόμη δεν μπορώ να ταξινομήσω τις χαοτικές εντυπώσεις μου από αυτή την εξόρμηση. Προς βορράν, οι μακρινοί λόφοι του ποταμού Χούσμο είναι σκεπασμένοι με χιόνι με πάχος ένα μέτρο. Από το σημείο παρατήρησης, δεν μπορούμε να διακρίνουμε ούτε ίχνος δάσους, αφού όλα έχουν ερημωθεί και καεί ενώ γύρω από τις παρυφές της νεκρής περιοχής τα εικοσάχρονα νεαρά δέντρα κινήθηκαν προς τα εμπρός για να καλύψουν το κενό. Νιώθει κανείς απόκοσμα βλέποντας γιγάντια δέντρα με πάχος εβδομήντα εκατοστών τσακισμένα σαν σπιρτόξυλα…”
Τον Ιούνιο η ομάδα του Κούλικ ανακάλυψε το επίκεντρο της έκρηξης. Δεν υπήρχεκρατήρας. Μερικά δέντρα είχαν απογυμνωθεί από τα κλαριά τους, καεί και νεκρωθεί στο σημείο που βρίσκονταν. Η αποστολή ανακάλυψε ότι τα δέντρα που είχαν πέσει, απλώνονταν σε μια περιοχή γύρω από το επίκεντρο όπου τα δέντρα είχαν παραμείνει όρθια. Η ερμηνεία ήταν ξεκάθαρη. “Κάτι” είχε εκραγεί σε μεγάλο ύψος και το ωστικό κύμα είχε ρίξει τα δέντρα προς όλες τις διευθύνσεις, αλλά προς τα έξω.
Μετά από τις σημαντικές ανακαλύψεις, ο Κούλικ κέρδισε υποστήριξη και για άλλες αποστολές. Ξαναγύρισε στην Τουνγκούσκα το 1928 και το 1929. Τη δεύτερη φορά ξεχειμώνιασε στην περιοχή. Οι αποστολές συνεχίσθηκαν στη δεκαετία του 1930, χωρίς όμως να ανακαλυφθούν μετεωρικά θραύσματα ή κρατήρες. Ο Λεονίντ Κούλικ χάθηκε τελικά στη δίνη του Δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου: πέθανε το 1942, έγκλειστος σε γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης…
Ο Κούλικ υπήρξε ο πρώτος ερευνητής του φαινομένου και ο πρώτος που διατύπωσε μια εύλογη για την εποχή του υπόθεση: Πίστευε ότι το αντικείμενο που έπεσε στην Τουνγκούσκα το 1908 ήταν ένας τυπικός μετεωρίτης από σίδερο ή βράχο. Πριν τον πόλεμο, όλες οι εργασίες σχετικά με το μυστηριώδες αντικείμενο της Τουνγκούσκα βασίζονταν σε αυτή την παραδοχή, ενώ η υπόθεση θεωρείτο ως η μόνη λογική μέχρι το 1958 παρά το γεγονός ότι ούτε κρατήρας, ούτε μετεωρικά θραύσματα ανακαλύφθηκαν ποτέ. Οι υποστηρικτές της υπόθεσης επισήμαναν το γεγονός ότι στο επίκεντρο υπήρχε ένας τεράστιος βάλτος που θα μπορούσε να έχει “καταπιεί” τυχόν απομεινάρια.
Η αμφισβήτηση της μετεωρικής εκδοχής άρχισε από το 1946 με κάπως ανορθόδοξο τρόπο. Ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Αλεξάντρ Καζάντζεφ, δημοσίευσε το μυθιστόρημα “Η Εκρηξη”, στο οποίο ένα εξωγήινο διαστημόπλοιο αναζητά νερό από τη λίμνη Βαϊκάλη, αλλά από κάποια βλάβη, εκρήγνυται στην Τουνγκούσκα. Η πυρηνική έκρηξη που ακολούθησε, επέφερε την τρομερή καταστροφή. Η υπόθεση αυτή ήταν γοητευτική, αλλά δυστυχώς αναπόδεικτη. Ωστόσο, παρεμφερείς εκδοχές διατυπώθηκαν από άλλους επιστήμονες. Σύμφωνα με μια άλλη το αντικείμενο της Τουνγκούσκα αποτελείτο από αντιϋλη, η οποία εξαϋλώθηκε απελευθερώνοντας τρομακτική ποσότητα ενέργειας. Σύμφωνα με άλλη υπόθεση, επρόκειτο για μετεωρίτη ο οποίος “ενεργοποίησε” μια σειρά πυρηνικών αντιδράσεων κάτω από ορισμένες συνθήκες.
Η ισχύς της έκρηξης υπολογίστηκε στους 20 μεγατόνους (δηλαδή 20 εκατομμύρια τόνους ΤΝΤ). Το βολικό με την υπόθεση της αντιϋλης είναι ότι θα απαιτείτο ένας μικροσκοπικός μετεωρίτης για να προκαλέσει έκρηξη ισχύος 20 μεγατόνων. Όμως, πέρα από το γεγονός ότι οι αστρονόμοι δεν παρατήρησαν ποτέ δείγματα δραστηριότητας μετεωριτών από αντιϋλη, υπάρχουν βασικότερες αντιρρήσεις. Ηδη από το 1949, ο αστρονόμος Ραλφ Μπόλντουϊν στο βιβλίο του “Το Πρόσωπο της Σελήνης”, αποδεικνύει ότι ένας μετεωρίτης από αντιϋλη, αρκετά ογκώδης ώστε να διεισδύσει τόσο βαθιά στην ατμόσφαιρα όσο ο “μετεωρίτης” της Τουνγκούσκα, θα προκαλούσε έκρηξη με ισχύ 10.000 φορές μεγαλύτερη…
Μια άλλη εξήγηση που προτάθηκε ήταν η ανάφλεξη αερίων βάλτων, δεδομένου ότι στο επίκεντρο της έκρηξης υπάρχει ένα τεράστιο έλος. Όμως για να προκληθεί έκρηξη ισχύος 20 μεγατόνων, θα απαιτούνταν 60 δισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου. Η ποσότητα είναι κολοσσιαία. Ούτε λίγο ούτε πολύ, ισοδυναμεί με την μηνιαία παραγωγή φυσικού αερίου της Σαουδικής Αραβίας! Είναι πιο λογικό να υποθέσουμε ότι η έκρηξη στην Τουνγκούσκα οφείλετο σε βλάβη στον κινητήρα εξωγήινου διαστημοπλοίου παρά σε ανάφλεξη μιας εξωφρενικής ποσότητας φυσικού αερίου που συσσωρεύτηκε -χωρίς λόγο- πάνω από τα σιβηριανά έλη.
¦ ΚΟΜΗΤΕΣ, ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΙ ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΕΚΡΗΞΕΙΣ ¦
Το καλοκαίρι του 1958, η Επιτροπή για τους Μετεωρίτες της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών οργάνωσε την πρώτη μεταπολεμική αποστολή της στην Τουνγκούσκα. Την εποχή εκείνη είχαν δημιουργηθεί δυο ομάδες με διαφορετική προσέγγιση στην ερμηνεία της “πυρηνικής υπόθεσης”. Η πρώτη, με έδρα το Τομσκ, καθοδηγείτο από τον Γκεόργκι Πλεχάνωφ, ενώ η δεύτερη με έδρα τα Ουράλια, καθοδηγείτο από τον γεωφυσικό Α. Ζολότωφ. Η πρώτη ομάδα θεωρούσε την “πυρηνική υπόθεση” ως τμήμα μιας σφαιρικότερης θεώρησης του όλου προβλήματος. Αντίθετα, το πρόγραμμα της ομάδας του Ζολότωφ ήταν πιο περιορισμένο.
Η δεύτερη αυτή φάση των ερευνών είχε προκαταρκτικό χαρακτήρα αφού τα βασικά επιστημονικά δεδομένα που διασαφήνισαν την εικόνα της καταστροφής συγκεντρώθηκαν μετά το 1964. Το κύριο συμπέρασμα που εξήχθη, ήταν το εξής: Το αντικείμενο της Τουνγκούσκα δεν προσέκρουσε στην επιφάνεια της Γης, αλλά εξερράγη σε ύψος αρκετών χιλιομέτρων από αυτήν. Και αυτό το συμπέρασμα έρχεται σε αντίθεση με τους νόμους της “μετεωρικής”. Κάθε μετεωρίτης που… σέβεται τον εαυτό του, είτε καίγεται στην ατμόσφαιρα, είτε αποσυντίθεται στο εσωτερικό της και τα θραύσματά του φτάνουν στο έδαφος δημιουργώντας μικρούς ή μεγάλους κρατήρες. Ετσι οι επιστήμονες άρχισαν να αναζητούν άλλες εξηγήσεις. Ο Βρεταννός Φρεντ Ουίπλ και ο Σοβιετικός Ι. Αστάποβιτς, είχαν προτείνει ήδη από τη δεκαετία του 1930 ότι το αντικείμενο της Τουνγκούσκα μπορεί να ήταν τμήμα κομητικής κεφαλής. Το κύριο επιχείρημα αυτής της ερμηνείας ήταν οι “λευκές νύχτες” που παρατηρήθηκαν μεταξύ της 30ης Ιουνίου και 2ας Ιουλίου 1908 πάνω από μια τεράστια περιοχή που άρχιζε από τον ποταμό Γιενισέι της Σιβηρίας και εκτεινόταν ανατολικά μέχρι τη νότια Ευρώπη. Αν το αντικείμενο της Τουνγκούσκα ήταν κομήτης, τότε στη διάρκεια της έκρηξης, η ουρά του θα πρέπει να διαλύθηκε στα ανώτερα ατμοφαιρικά στρώματα πάνω από τη ζώνη όπου παρατηρήθηκαν οι “λευκές νύχτες”.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι υποστηρικτές της κομητικής ερμηνείας κέρδισαν “πόντους”, όταν ανακαλύφθηκε ότι οι κομήτες αποτελούνταν από χαλαρά συσσωματώματα παγωμένων αερίων και νερού και όχι τόσο από πυρίμαχα υλικά. Ο ακαδημαϊκός Β. Φεσένκωφ προσπάθησε να επεξεργαστεί την κομητική θεωρία τοποθετώντας την σε πιο επιστημονική βάση -όμως οι προσπάθειές του “σκόνταψαν” στο γεγονός ότι δεν υπήρχαν αρκετά απτά επιστημονικά στοιχεία για ανάλυση. Τα λιγοστά που υπήρχαν, ανάγονται στην εποχή των αποστολών Κούλικ και αφορούν ορισμένα μυστηριώδη σφαιρίδια στερεοποιημένου μετάλλου και πυριτικών τηγμάτων. Η χημική ανάλυση επιβεβαίωσε ότι τα σφαιρίδια είχαν διαστημική προέλευση. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση τέτοιων σφαιριδίων εντοπίστηκε 100 χλμ βορειοδυτικά της τοποθεσίας της έκρηξης.
Ομως αργότερα τα μυστηριώδη σφαιρίδια εντοπίστηκαν αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το επίκεντρο της έκρηξης στον ποταμό της Κάτω Τουνγκούσκα. Τα σφαιρίδια είχαν και αυτά διαστημική προέλευση, όμως η χρονολόγησή τους με άνθρακα-14 έδειξε ότι η ηλικία τους ήταν 200 χρόνια…
Το 1962 η Επιτροπή για τους Μετεωρίτες εκπόνησε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα στα πλαίσια του οποίου αρκετές αποστολές επισκέφθηκαν την Τουνγκούσκα με πρωτοβουλία του Σιβηριανού Κλάδου της Ακαδημίας Επιστημών, του Πανεπιστήμιου του Τομσκ, της Εθνικής Αστρονομικής Γεωδαιτικής Εταιρίας και του Τμήματος Βόλγα-Ουραλίων της Ακαδημίας Επιστημών. Οι αποστολές αυτές έφεραν αρκετά στοιχεία στο φως.
¦ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ¦
Οι επιστήμονες αποφάσισαν να ακολουθήσουν διαφορετικούς δρόμους προκειμένου να ανακαλύψουν στοιχεία. Στη Σιβηρία, τα κωνοφόρα της απέραντης ταϊγκά, όταν νεκρώνονται, αποσυντίθενται και σχηματίζουν ποάνθρακα (τύρφη), δηλαδή κάρβουνο μικρής θερμαντικής αξίας. Οι λοφίσκοι τύρφης στην Τουνγκούσκα παρουσιάζουν μια εκπληκτική ποικιλία χρωμάτων. Στην ανατολική όχθη του Νότιου Βάλτου στην περιοχή της καταστροφής, υπάρχει ακόμη ένα μικρό πευκοδάσος το οποίο υπήρχε και το 1908. Τα δέντρα αυτά φέρουν ακόμη πάνω τους τα ίχνη της πυρκαγιάς που ξέσπασε μετά την εκρηξη. Ο Κούλικ, είχε παρατηρήσει καμένες περιοχές στα ξεριζωμένα δέντρα, στα υπολείμματα των θάμνων και των βρύων, τόσο στις κορυφές και τις πλαγιές των λόφων, όσο και στην τούντρα, ακόμα και σε στενές νησίδες ξηράς ανάμεσα στους βάλτους.
Τα ίχνη της πυρκαγιάς θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον προσδιορισμό της αναλογίας της φωτεινής ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της έκρηξης της Τουνγκούσκα. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να κρίνει ποιά θεωρία ήταν σωστή, αφού η “κομητική” εκδοχή έχει ριζικά διαφορετικό ποσοστό φωτεινής ενέργειας από την “πυρηνική” εκδοχή. Στη δεύτερη εκδοχή, δεκάδες εκατοσταίες μονάδες της συνολικής ενέργειας απελευθερώνονται με τη λάμψη, ενώ στην πρώτη, το ποσοστό είναι μόλις κλάσματα της εκατοστιαίας μονάδας. Σοβιετικοί επιστήμονες υπολόγισαν ότι η λάμψη αντιστοιχούσε στο 10 % περίπου της συνολικής ενέργειας που απελευθερώθηκε κατά τη διάρκεια της έκρηξης. Αυτό ήταν στοιχείο που συνηγορούσε υπέρ της θεωρίας της πυρηνικής έκρηξης. Ομως μεταγενέστερες μελέτες, απέδειξαν ότι παρόμοια φαινόμενα μπορούσαν να παρατηρηθούν κατά την αποσύνθεση λαμπρών μετεώρων (βολίδων) στην ατμόσφαιρα.
Μέχρι το 1969, είχε ολοκληρωθεί η μελέτη των καψαλισμάτων στην χλωρίδα της περιοχής. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: Η καταστροφή στο επίκεντρο της έκρηξης, δεν προήλθε από μια στιγμιαία έκρηξη. Το μυστηριώδες αντικείμενο κάλυψε μια απόσταση 20 χλμ καθώς εκρηγνυόταν. Δεδομένου ότι η ανώτατη ταχύτητα των μετεωριτών είναι 70 χλμ το δευτερόλεπτο, η έκρηξη θα πρέπει να διάρκεσε μερικά δέκατα του δευτερολέπτου. Πού βασίστηκε όμως το συμπέρασμα αυτό; Στο γεγονός ότι η περιοχή των καψαλισμάτων δεν έχει σχήμα κυκλικό, αλλά ελλειπτικό και εμβαδόν 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα (όσο δηλαδή η ευρύτερη περιοχή της Αθήνας). Το αντικείμενο θα πρέπει να ακτινοβόλησε το σύνολο σχεδόν της φωτεινής του ενέργειας κατά μήκος του τελικού τμήματος της διαδρομής του. Το γεγονός αυτό έδινε “πόντους” στην κομητική θεωρία, αφού οι πυρηνικές εκρήξεις είναι στιγμιαίες.
Η κατανομή και η διεύθυνση των πεσμένων δέντρων είναι ακόμη ένα στοιχείο που έδωσε σημαντικά δεδομένα στους ερευνητές. Η κατανομή αυτή είναι κατά περίεργο τρόπο συμμετρική, σαν τα φτερά μιας πεταλούδας. Ο άξονας συμμετρίας της “πεταλούδας” έχει κατεύθυνση ΝΑ-ΒΔ. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η “πεταλούδα” είναι πιθανότατα το ίχνος ενός “βλητικού κύματος” που δημιουργήθηκε από το αντικείμενο του οποίου η διαδρομή κατέληξε σε ημιέκρηξη. Η έκρηξη παρήγαγε το σεισμικό κύμα που καταγράφηκε σε σεισμογράφους χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά καθώς επίσης και το κρουστικό κύμα που έκανε δυο φορές το γύρο της Γης. Από τα στοιχεία αυτά είχε γίνει εφικτός ο υπολογισμός της ισχύος της έκρηξης: 20 μεγατόννοι.
Η συνεχής αναζήτηση των πολυπόθητων ιχνών του υλικού από το οποίο αποτελείτο το μυστηριώδες αντικείμενο της Τουνγκούσκα συνεχίστηκε. Το κύριο πρόβλημα ήταν η ανακάλυψη του μέσου μέσα στο οποίο μπορούσαν να έχουν διατηρηθεί τα ίχνη αυτά. Τελικά το μέσον αυτό αποδείχθηκε ότι ήταν ένα είδος βρύου, γνωστό με το όνομα λευκό βρύο των ελών και το οποίο είναι πολύ διαδεδομένο στη Βόρεια Σιβηρία. Επιστήμονες του Πανεπιστήμιου του Τομσκ επινόησαν μια τεχνική για την εξαγωγή αερολυμάτων από τον ποάνθρακα. Ανακαλύφθηκε ότι το στρώμα βρύων του 1908 υπάρχει ακόμη και σήμερα, σε βάθος 20-40 εκατοστών. Μετά από έρευνες, ανακαλύφθηκε ότι το στρώμα αυτό περιέχει μια ασυνήθιστα υψηλή συγκέντρωση σφαιριδίων από πυριτικά και μεταλλικά τήγματα. Σε μερικά σημεία ανακαλύφθηκαν χιλιάδες σφαιρίδια σε έκταση μόλις όσο μία τετραγωνική παλάμη, αλλά ελάχιστα ή καθόλου εντοπίστηκαν σε ανώτερα στρώματα. Μετά από οκτώ χρόνια έρευνας, οι επιστήμονες κατάστρωσαν ένα χάρτη κατανομής των σφαιριδίων. Ο χάρτης καταλάμβανε μια έκταση 20.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Ετσι όμως αποδείχθηκε ότι η συνολική μάζα των σφαιριδίων ήταν μικρότερη από 2 τόννους. Το αντικείμενο της Τουνγκούσκα θα πρέπει να είχε μάζα όση ένα μεγάλο τάνκερ: 100.000 τόννους. Πού βρίσκονταν λοιπόν οι υπόλοιποι 99.998 τόννοι;
Οι ερευνητές προσπάθησαν να αποδώσουν την χαμένη μάζα βασιζόμενοι στο στοιχείο του ρυθμού απελευθέρωσης της ενέργειας κατά την έκρηξη. Τί σημαίνε αυτό; Οπως είδαμε, η ενέργεια απελευθερώθηκε μέσα σε αρκετά δέκατα του δευτερολέπτου, κατά τα οποία το αντικείμενο διάσχισε απόσταση 20 χλμ. Αυτό φανερώνει μικρή πυκνότητα ενέργειας κατά την έκρηξη, πράγμα που σημαίνει οτι το μεγαλύτερο μέρος των πυρίμαχων υλικών του αντικειμένου διαλύθηκαν μάλλον, παρά εξαερώθηκαν. Ετσι, μια σημαντική ποσότητα μικροθραυσμάτων θα πρέπει να είχε πέσει στην επιφάνεια του εδάφους. Ομως τα σωματίδια αυτά θα έπρεπε να διαφοροποιηθούν από εκείνα που είχαν γήινη προέλευση.
Για το σκοπό αυτό, άλλοι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια εξαιρετικής ευαισθησίας μέθοδο ανάλυσης με ενεργοποίηση νετρονίων προκειμένου να προσδιορίσουν την κατανομή των στοιχείων στον ποάνθρακα της Τουνγκούσκα. Ετσι, διαπιστώθηκε ότι εκτός από νικέλιο και κοβάλτιο, στο στρώμα του ποάνθρακα του 1908, υπήρχαν και σπάνια στοιχεία, καθώς επίσης και μόλυβδος και ψευδάργυρος. Τα στοιχεία αυτά διασταυρώθηκαν με μια άλλη, φαινομενικά άσχετη, ανακάλυψη που έκαναν Αμερικανοί και Σουηδοί επιστήμονες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 μελετώντας τα φωτεινά νέφη που γίνονται ορατά τη νύχτα σε μεγάλα υψόμετρα. Η ανάλυση των σωματιδίων των νεφών απέδειξε ότι η σύστασή τους είναι παραπλήσια με εκείνη των σωματιδίων στον ποάνθρακα της Τουνγκούσκα! Σε συνδυασμό με τα λαμπρά νέφη που έκαναν τη νύχτα μέρα σε πολλά μέρη της υφηλίου τις επόμενες από την έκρηξη μέρες, η ανακάλυψη αυτή αποτελεί έναν ισχυρό συνήγορο υπέρ της κομητικής θεωρίας.
ΟΤΑΝ ΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ ΕΧΟΥΝ ΤΟ ΛΟΓΟ
Ομως μερικοί επιστήμονες πιστεύουν πως η ερμηνεία μπορεί να είναι διαφορετική. Αν και σήμερα, όλα τα διαθέσιμα στοιχεία μας κάνουν να πιστέψουμε ότι το μυστηριώδες αντικείμενο ήταν τελικά μια κομητική κεφαλή, ο αστρονόμος Κρίστοφερ Τσάιμπα δίνει μια εικόνα του γεγονότος από μια άλλη σκοπιά, χρησιμοποιώντας τους κομπιούτερ σαν εργαλεία. Ας φανταστούμε, λέει, έναν αστεροειδή με διάμετρο 100 μ, δηλαδή έναν όγκο από βράχο και μέταλλο μεγάλο όσο ένα ποδοσφαιρικό γήπεδο. Ας υποθέσουμε πάλι, ότι ο αστεροειδής αυτός βρίσκεται σε τροχιά διασταύρωσης με τη Γη. Αυτό δεν είναι σπάνιο. Αυτή τη στιγμή καταβάλλονται σημαντικές προσπάθειες για τη χαρτογράφηση των τροχιών αυτών των δυνητικά επικίνδυνων για τη Γη ουρανίων σωμάτων.
Τέλος, ας υποθέσουμε ότι οι τροχιές Γης και αστεροειδούς συμπίπτουν, και ο δεύτερος παγιδεύεται από τη βαρυτική έλξη της πρώτης. Το πιθανότερο είναι πως ο αστεροειδής θα εισχωρήσει στην ατμόσφαιρα με την ταχύτητα των 15 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Εξαιτίας της τρομακτικής ταχύτητας, η ατμόσφαιρα δεν προλαβαίνει να “παραμερίσει” και να “ρεύσει” γύρω από τον αστεροειδή. Αντί γι αυτό, “συσσωρεύεται” και “συμπιέζεται” μπρος από αυτόν. Στο μεταξύ, πίσω από τον αστεροειδή η ατμόσφαιρα προσεγγίζει το κενό, επειδή ο αστεροειδής, εισχωρώντας στην ατμόσφαιρα, έχει “σκάψει” μια σήραγγα, η οποία δεν προλαβαίνει να “γεμίσει” από τον τριγύρω αέρα. Είναι αυτονόητο πως η διαφορά πίεσης μεταξύ μπρος και πίσω από τον αστεροειδή είναι τρομακτική, και γίνεται μεγαλύτερη καθώς ο αστεροειδής συνεχίζει την κάθοδό του.
Τι θα συμβεί μετά; Αυτό εξαρτάται από το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένος ο αστεροειδής. Αν αποτελείται από σιδηρονικέλιο, μάλλον τίποτα δεν θα συμβεί μέχρι ο αστεροειδής να πέσει στο έδαφος. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ένα τέτοιο σώμα με την ενέργεια του αντικειμένου της Τουνγκούσκα προσέκρουσε στην Αριζόνα πριν από 50.000 χρόνια, με αποτέλεσμα τη δημιουργία του τεράστιου Κρατήρα του Μετεώρου στην αμερικανική αυτή πολιτεία.
Και αν ο αστεροειδής είναι φτιαγμένος από ελαφρύτερο υλικό; Ας υποθέσουμε ότι αποτελείται από βράχο. Στην περίπτωση αυτή, η διαφορά πίεσης υπερβαίνει την αντοχή του υλικού. Ετσι ο βράχος αρχίζει να θρυμματίζεται. Κατόπιν γίνεται πιο πεπλατυσμένος. Ομως τότε η οπισθέλκουσα μεγαλώνει και το αντικείμενο επιβραδύνεται. Πλαταίνει περισσότερο, με αποτέλεσμα να αυξηθεί περισσότερο η οπισθέλκουσα. Η θετική αυτή ανάδραση συνεχίζεται μέχρι που το αντικείμενο διαλύεται απότομα στον αέρα και εκρήγνυται σαν βόμβα.
Λεπτομερείς προσομοιώσεις με κομπιούτερ, έδειξαν ότι η αποσύνθεση και η έκρηξη πραγματοποιούνται μέσα σε ένα με δύο δέκατα του δευτερολέπτου. Στην περίπτωση της Τουνγκούσκα, μέσα σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, κάπου 20 μεγατόννοι κινητικής ενέργειας χάθηκαν καθώς το αντικείμενο διαλύθηκε σε ύψος 8 χιλιομέτρων από το έδαφος. Ομως στην πραγματικότητα η ενέργεια δεν χάνεται – απλώς αλλάζει μορφές. Οι 20 μεγατόννοι έπρεπε να “πάνε” κάπου. Μετατράπηκαν σε υψηλές θερμοκρασίες. Ο βράχος εξαερώθηκε. Το ωστικό κύμα και η θερμότητα ρήμαξαν την ταϊγκά και το κρουστικό κύμα έγινε αισθητό χιλιάδες χιλιόμετρα μακρύτερα.
Ενα αντικείμενο που αποτελείται από διαφορετικό υλικό, εκρήγνυται σε διαφορετικά ύψη. Τα πιο “αδύναμα”, όπως κομητικές κεφαλές φτιαγμένες από πάγο, εκρήγνυνται σε μεγάλα υψόμετρα ενώ βραχώδεις αστεροειδείς διαλύονται σε μικρό ύψος. Σώματα από βαριά υλικά, όπως σίδερο, μπορεί να μην διαλυθούν καθόλου και να προσκρούσουν στο υπέδαφος. Το μέγεθος του αντικειμένου, παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Εάν ένας αστεροειδής ή κομήτης είναι αρκετά μεγάλος, έχει δηλαδή διάμετρο μεγαλύτερη από μερικές εκατοντάδες μέτρα δεν έχει χρόνο να “πάρει χαμπάρι” την ατμόσφαιρα. Φανταστείτε λοιπόν έναν όγκο από βράχο ή πάγο μεγαλύτερο από το Λυκαβηττό να εισχωρεί στην ατμόσφαιρα με ταχύτητα μερικές δεκάδες χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Στην πραγματικότητα, μόλις το πίσω μέρος του αντικειμένου “νιώσει” ότι το μπρος μέρος αγγίζει την ατμόσφαιρα, το τελευταίο έχει ήδη αγίξει την επιφάνεια του εδάφους (ή της θάλασσας).
Ο Κρίστοφερ Τσάιμπα κατάστρωσε τέσσερα διαφορετικά μοντέλα προσομοίωσης με κομπιούτερ για το αντικείμενο της Τουνγκούσκα. Αυτά συμπεριλαμβάνουν ταχείς και αργούς κομήτες καθώς επίσης ανθρακούχους (εύθραυστους), βραχώδεις και σιδηρούχους αστεροειδείς. Για το κάθε μοντέλο, το ύψος έκρηξης καθορίστηκε ως το ύψος στο οποίο το αντικείμενο αποδίδει το μεγαλύτερο κλάσμα της ενέργειάς του στην ατμόσφαιρα. Σύμφωνα με τον Τσάιμπα, η έκρηξη της Τουνγκούσκα μπορεί να ερμηνευθεί καλύτερα ως έκρηξη ενός βραχώδους αστεροειδούς, ή ίσως ενός ανθρακούχου. Αν ο αστεροειδής ήταν σιδηρούχος, θα έφτανε στη επιφάνεια. Αν ο αστεροειδής ήταν μια κομητική κεφαλή από πάγο θα εκρήγνυτο πολύ ψηλά. Σύμφωνα με τα μοντέλα, ένας ανθρακούχος αστεροειδής 20 κιλοτόνων θα εκρήγνυτο σε ύψος30 χιλιομέτρων. Ομως…
ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ
…τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Κάθε θεωρία φαίνεται ότι εξετάζει ορισμένα στοιχεία, αφήνοντας παράμερα άλλα, τα οποία εξετάζει άλλη μία, αφήνοντας παράμερα άλλα. Για παράδειγμα, έχουν ανιχνευθεί ανωμαλίες στην παρουσία ορισμένων στοιχείων -και ιδιαίτερα του μολύβδου- στο έδαφος της Τουνγκούσκα. Αυτό ίσως να σημαίνει ότι μεγάλη ποσότητα διαστημικού υλικού διασκορπίστηκε στην περιοχή, αλλά ότι το υλικό αυτό, διαφέρει σημαντικά από το υλικό των κοινών μετεωριτών και την υποτιθέμενη σύσταση των κομητών. Επίσης, επιστήμονες από το Κίεβο, ανακάλυψαν μικροσκοπικά θραύσματα διαμαντιών στον ποάνθρακα της Τουνγκούσκα. Τα θραύσματα αυτά, σχηματίστηκαν προφανώς από μια ισχυρή έκρηξη όπως άλλωστε συνέβη και σε άλλες περιοχές.
Ενα άλλο στοιχείο είναι οι περιγραφές των αυτοπτών μαρτύρων, οι οποίες περιέχουν ορισμένες αντιφάσεις. Βέβαια στο σημείο αυτό, είναι αδύνατον να γίνει τίποτα περισσότερο πέρα από αναψηλάφηση των ήδη υπαρχόντων μαρτυριών, δεδομένου ότι έχουν περάσει 86 χρόνια από την εποχή του συμβάντος.
Στο επίκεντρο της καταστροφής, ανακαλύφθηκαν επίσης ορισμένα αξιοπερίεργα βιολογικά φαινόμενα. Χρησιμοποιώντας περίπλοκες μαθηματικές τεχνικές γενετικής ανάλυσης, ο Β. Ντραγκάβτσεβ του Ινστιτούτου Κυτταρολογίας και Γενετικής του Σιβηριανού Κλάδου της Ακαδημίας Επιστημών, συμπέραινε ότι η συχνότητα μεταλλάξεων στα πεύκα της περιοχής κατά μήκος της διαδρομής του αντικειμένου της Τουνγκούσκα είναι ασυνήθιστα υψηλή και ότι οι περισσότερες μεταλλάξεις παρατηρήθηκαν στα δέντρα που βρίσκονταν κοντά στο επίκεντρο. Στις ίδιες περιοχές, παρατηρήθηκε επίσης και ένας ασυνήθιστα υψηλός ρυθμός ανάπτυξης των δέντρων μετά την έκρηξη. Η ερμηνεία ότι αυτό μπορεί να οφείλεται σε οικολογικές μεταβολές που προκλήθηκαν από τις πυρκαγιές και το ξερίζωμα των δέντρων, είναι ανεπαρκής. Το πιθανότερο -αν και εξίσου ανεπιβεβαίωτο-είναι το ότι ο ρυθμός ανάπτυξης των δέντρων της περιοχής επιταχύνθηκε εξαιτίας εμπλουτισμού του εδάφους με ιχνοστοιχεία που περιείχε το αντικείμενο – συγκεκριμένα αρσενικό, ιώδιο, τελλούριο, βρώμιο και ψευδάργυρο.
Η θεωρία αυτήπροτάθηκε το 1979 από Σοβιετικούς επιστήμονες οι οποίοι πραγματοποίησαν πλήθος πειραμάτων και δημιούργησαν περισσότερες από 200 πειραματικές καλλιέργειες μονοκοτυλήδονων και άλλων φυτών για να πιστοποιήσουν τις απόψεις τους. Τέλος, ένα άλλο αξιοπερίεργο στοιχείο είναι το γεγονός ότι η μαγνήτιση του εδάφους έχει αντιστραφεί σε μια περιοχή έκτασης τουλάχιστον 3.500 τετραγωνικών χιλιομέτρων.
STORMING THE COSMOS
Οσα αινίγματα και αν παραμείνουν στη μυστηριώδη έκρηξη της Τουνγκούσκα το 1908, ένα είναι σίγουρο. Η επιστημονική φαντασία θα πηγαίνει πάντα ένα βήμα πιο πέρα εξετάζοντας όλα τα γοητευτικά ενδεχόμενα. Η πέννα (ή το πληκτρολόγιο αν προτιμάτε) πολλών συγγραφέων -αρχής γενομένης από τον Καζάντζεφ- έγραψαν συναρπαστικές ιστορίες προσπαθώντας να δώσουν τη δική τους εκδοχή. Στα πολυάριθμα σχετικά διηγήματα που έχει διαβάσει ο υπογράφων, ξεχωρίζει το “Storming the Cosmos”, του Μπρους Στέρλινγκ το οποίο γράφτηκε το 1985. Ο Στέρλινγκ ανακατεύει με επιδεξιότητα πραγματικά ιστορικά γεγονότα με φανταστικά συμβάντα, φτιάχοντας μια συναρπαστική ιστορία.
Τα γεγονότα διαδραματίζονται στη Σοβιετική Ενωση την εποχή της εκτόξευσης του πρώτου Σπούτνικ. Ενας καταδότης της KGB αναγκάζεται να συνεργαστεί με έναν ευφάνταστο πυραυλικό επιστήμονα-μπήτνικ, στα πλαίσια της αναζήτησης υπολειμμάτων από το θρυλικό διαστημόπλοιο που εξερράγη πάνω από την Τουνγκούσκα το 1908. Η αποστολή φτάνει στην Τουνγκούσκα και αφού ακολουθεί ένα επεισοδειακό περιστατικό μύησης των δύο ανδρών από έναν σαμάνο της περιοχής, ανακαλύπτεται ένα υπόλειμμα από τον κινητήρα του διαστημοπλοίου. Οι δυο άντρες συνειδητοποιούν ότι η Σοβιετική Ενωση διαθέτει πλέον στα χέρια της το κλειδί για τις πύλες του Σύμπαντος και είναι σε θέση να νικήσει τους Αμερικανούς στον αγώνα δρόμου του διαστήματος. Ομως τα ανώτερα κλιμάκια, μην κατανοώντας την πραγματική σημασία του τεχνουργήματος, αντιμετωπίζουν το τελευταίο ως απλό εξάρτημα πυραυλοκινητήρα και κλείνουν τους δυο άντρες στην απομόνωση. Τελικά το εξάρτημα χρησιμοποιείται στην εκτόξευση ενός βολιστήρα για τον Άρη, τον Οκτώβριο του 1960. Όμως οι λανθασμένοι χειρισμοί προκαλούν μια τρομακτική εκρηξη -όμοια με εκείνη της Τουνγκούσκα- με αποτέλεσμα την καταστροφή του εξαρτήματος και τον αφανισμό της αφρόκρεμας του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος.
Πρόκειται για την πιο συναρπαστική εξήγηση του πραγματικού ατυχήματος που συνέβη το 1960 και στο οποίο σκοτώθηκε ο στρατάρχης Μιτροφάν Νεντέλιν μαζί με πολλούς Σοβιετικούς διαστημικούς επιστήμονες, με αποτέλεσμα την απαρχή της ήττας της ΕΣΣΔ στον αγώνα δρόμου του διαστήματος…
Οπως και να έχει, το μήνυμα της έκρηξης της Τουνγκούσκα παραμένει έντονο σήμερα, έχοντας πάρει μια άλλη διάσταση. Είναι γνωστό πως υπάρχουν πολλά μετεωρικά σώματα, μικροί αστεροειδείς και κομητικές κεφαλές οι τροχιές των οποίων είναι επικίνδυνα κοντά στη Γη. Τελευταία, ξεκίνησε μια προσπάθεια χαρτογράφησης όλων αυτών των επικίνδυνων “εφαψιών” της Γης, με σκοπό την κατάστρωση ενός σχετικού καταλόγου και την αξιολόγηση μελλοντικών κινδύνων. Ομως ένα αντικείμενο με διάμετρο μόλις μερικές δεκάδες μέτρα θα μπορούσε να αφανίσει μια μεγαλούπολη και να προκαλέσει ανυπολόγιστες καταστροφές στον πολιτισμό. Μια σύγκρουση μεγαλύτερης κλίμακας θα αποτελούσε σοβαρή απειλή για το ίδιο το ανθρώπινο είδος. Βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της εκμετάλλευσης του διαστήματος, όμως ο Ψυχρός Πόλεμος έχει τελειώσει και οι χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές που επί δεκαετίες συσσωρεύονταν για την μαζική αμοιβαία εξολόθρευση, θα μπορούσαν τώρα να χρησιμοποιηθούν -αν ποτέ χρειαστεί-όχι για την καταστροφή του πολιτισμού, αλλά για τη σωτηρία του.
Είναι θεωρητικά δυνατό να αποτραπεί η τροχιά ενός επικίνδυνου αστεροειδούς με τη βοήθεια πυρηνικών βομβών. Οταν η ανθρωπότητα καταφέρει να στήσει ένα ολόκληρο δίκτυο έγκαιρης προειδοποίησης και αναχαίτισης αυτών των κοσμικών εισβολέων, τότε θα έχει βρει μια πραγματικά χρήσιμη εφαρμογή των όπλων του Αρμαγεδδώνα που απερίσκεπτα συσσώρρευαν οι υπερδυνάμεις. Και τότε, ακόμα και ο πολυδιαφημισμένος “Πόλεμος των Αστρων”, θα μοιάζει μια βλακώδης προσπάθεια μπροστά στην σημασία της αποτροπής της πραγματικής απειλής.
ΤΟΥΝΓΚΟΥΣΚΑ: Η ΕΞΩΓΗΙΝΗ ΥΠΟΘΕΣΗ
Πολλοί προσπάθησαν να συνδέσουν την υπόθεση Τουνγκούσκα με ποικίλα ανορθόδοξα φαινόμενα, με κύριο μοτίβο τους εξωγήινους πολιτισμούς. Η αρχή έγινε το 1946 με το μυθιστόρημα του Ρώσου επιστήμονα και συγγραφέα Αλεξάντρ Καζάντζεφ. Ο Καζάντζεφ πρότεινε σοβαρά τη θεωρία ότι ένα εξωγήινο διαστημόπλοιο είχε εκραγεί πάνω από τη Σιβηρία το 1908, βασιζόμενος στην περίεργη τροχιά που ακολούθησε το αντικείμενο, και η οποία, σύμφωνα με τον Καζάντζεφ, δεν μπορούσε παρά να υποδηλώνει ότι επρόκειτο για κατευθυνόμενο σκάφος.
Ο Καζάντζεφ υποστηρίζει την εκδοχή ότι ο ίδιος ο Σεργκέι Καραλιώφ, ο θρυλικός Αρχισχεδιαστής του Σοβιετικού διαστημικού προγράμματος, ενδιαφέρθηκε για το συμβάν. Υποτίθεται πως ο Καραλιώφ θεώρησε πως αν το αντικείμενο της Τουνγκούσκα επρόκειτο για εξωγήινο διαστημόπλοιο, τυχόν απομεινάρια του θα μπορούσαν να δώσουν απίστευτη ώθηση στο σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα. Πάντως σύμφωνα με τον Καζάντζεφ, κάποιοι ερευνητές ανακάλυψαν το πολυπόθητο συντρίμμι γύρω στα 1976. Συγκεκριμένα, το τμήμα του εξωγήινου μηχανισμού ανακαλύφθηκε στην προέκταση της τροχιάς του αντικειμένου, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Τουνγκούσκα, στις όχθες του ποταμού Βάσκα στην Αυτόνομη Σοβιετική Δημοκρατία του Κόμι. Δύο ψαράδες ανακάλυψαν ένα ασυνήθιστο μεταλλικό αντικείμενο το οποίο όταν άγγιξε τυχαία μια πέτρα, εκτόξευσε σπινθήρες.
Ο ίδιος ο Καζάντζεφ ισχυρίζεται πως κράτησε στα χέρια του το αντικείμενο. Επρόκειτο για ένα κομμάτι ασημόχρωμο μέταλλο που ζύγιζε ενάμισι κιλό. Οι επιστήμονες που ανέλαβαν την εξέτασή του, το διαίρεσαν σε τρία κομμάτια και το έστειλαν σε τρία διαφορετικά ινστιτούτα για ανάλυση. Το ασυνήθιστο μέταλλο ήταν ένα εξίσου ασυνήθιστο κράμα αποτελούμενο κατά 67 % από δημήτριο, 10 % από λανθάνιο και 8 % από νεοδύμιο. Το εύρημα έδειξε επίσης την ύπαρξη απολύτως καθαρού σιδήρου χωρίς ίχνος οξειδίων σε ποσοστό 0,4 %.
Ο Καζάντζεφ λέει πως η κατασκευή ενός τέτοιου κράματος είναι αδύνατη με τη σημερινή τεχνολογία. Υπογραμμίζει επίσης το στοιχείο ότι στους λόφους του ποάνθρακα στην Τουνγκούσκα το ποσοστό των σπανίων μετάλλων είναι 600 φορές υψηλότερο από το κανονικό. Δημοσιεύματα σχετικά με το περίεργο εύρημα στον ποταμό Βάσκα, εμφανίστηκαν στον σοβιετικό τύπο μόλις το 1981. Ο φυσικός Βάλερι Φομένκο σχολίασε ότι το αντικείμενο φαίνεται να αποτελούσε τμήμα ενός σφαιρικού ή δακτυλιωτού μηχανισμού διαμέτρου 1,2 μέτρων και υπέθεσε ότι επρόκειτο για “προσθήκη” στα καύσιμα του εξωγήινου διαστημοπλοίου.
Αν και η εξωγήινη υπόθεση είναι, σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, η λιγότερο πιθανή εκδοχή, δεν μπορούμε να την απορρίψουμε τελείως. Μελλοντικές έρευνες, ίσως να ρίξουν περισσότερο φως στην υπόθεση.
Θ.Β.
